Vakantiedagen: wettelijk, bovenwettelijk en berekenen (2026)

Vakantiedagen zijn betaalde vrije dagen waarop je niet hoeft te werken. In Nederland bouw je ze op door te werken: wettelijk minimaal vier keer je wekelijkse arbeidsduur per jaar — meestal in uren, vaak omgerekend naar dagen. Werk je 40 uur per week, dan heb je recht op 160 vakantie-uren; bij een 8-urige werkdag is dat in de praktijk 20 vakantiedagen.

Deze woordenlijst legt uit wat vakantiedagen zijn, hoeveel je ervan krijgt, hoe wettelijke en bovenwettelijke vakantiedagen verschillen, hoe je ze berekent en wanneer ze vervallen. Je leest ook wat jij als werkgever of HR regelt rond aanvragen, saldo en uitdienst — met links naar officiële bronnen. Voor het geldbedrag bovenop je salaris: vakantiegeld (vakantiebijslag).

Let op: dit is algemene HR-informatie voor Nederland, geen juridisch advies. Check altijd je cao, arbeidsvoorwaarden en actuele regels bij Rijksoverheid, Ondernemersplein en eventueel Juridisch Loket.

Wat zijn vakantiedagen?

Kort samengevat: Vakantiedagen zijn doorbetaalde vrije dagen (uren) waarop je niet werkt maar wel loon ontvangt. Wettelijk minimaal 4 × je wekelijkse arbeidsduur per kalenderjaar — in uren opgebouwd, niet als los “cadeau” van je werkgever.

In het Burgerlijk Wetboek (artikel 7:634 e.v.) staat dat elke werknemer recht heeft op vakantie in verhouding tot de arbeidsduur. Op de werkvloer rekenen HR en payroll meestal in vakantie-uren; in gesprekken hoor je ook vakantiedagen (bijvoorbeeld 20 dagen bij fulltime).

Je bouwt vakantie op vanaf de eerste werkdag — ook in proeftijd, bij deeltijd en voor uitzendkrachten (via uitzend-cao). Het maakt niet uit of je contract tijdelijk of vaste uren heeft: het recht volgt de arbeidsduur die je feitelijk uitvoert of waar je contract op is gebaseerd.

HR-systemen tonen saldo vaak per kalenderjaar (1 januari–31 december) of per vakantiejaar (sommige cao’s: 1 juni–31 mei, gekoppeld aan vakantiegeld). Zorg dat payroll, verlofmodule en handboek dezelfde periode gebruiken — anders klopt mei niet met het saldo in april.

Vakantiedagen zijn niet hetzelfde als vakantiegeld (minimaal 8% extra brutoloon per jaar). Je hebt recht op beide: vrije dagen én vakantiebijslag — tenzij je cao voor verlof iets gunstigers regelt.

Hoeveel vakantiedagen heb je recht op?

Hoeveel vakantiedagen je krijgt, hangt af van je wekelijkse arbeidsduur. De wettelijke formule:

Kom je halverwege het jaar in dienst? Dan bouw je pro-rata op over de maanden dat je werkte. Bij oproepkrachten en nulurencontracten volgt het recht het daadwerkelijk gewerkte aantal uren — geen apart lager percentage. Exporteer uren maandelijks; bij uitzendkrachten hangt opbouw af van de fase in de uitzend-cao.

Is 25 vakantiedagen normaal? Bij fulltime (40 uur) is 20 dagen wettelijk; 25 dagen totaal betekent vaak 5 bovenwettelijke dagen — gebruikelijk in veel cao’s, geen wettelijk minimum. “25 dagen” alleen zegt dus niets zonder te weten of dat wettelijk + bovenwettelijk is.

Hoeveel vakantiedagen volgens de cao? Dat verschilt per sector — horeca, zorg, overheid en metaal hebben elk eigen aantallen en vervalafspraken. De cao noemt vaak een totaal (bijv. 25 dagen fulltime); splits in HR altijd in wettelijk minimum plus bovenwettelijk restant. Staat er niets extra in je cao, geldt alleen het wettelijke 4× weekuren.

Wettelijke vs bovenwettelijke vakantiedagen

Nederland kent twee soorten vakantiedagen met verschillende regels voor verval en uitbetaling:

Wettelijke vakantiedagen

Dit is het minimum van 4 × weekuren. Wettelijke dagen moet je in principe opnemen — je mag ze niet tussentijds laten uitbetalen. Uitzondering: bij einde dienstverband worden niet-opgenomen wettelijke dagen uitbetaald op de eindafrekening.

Verval: wettelijke vakantiedagen van een kalenderjaar vervallen in beginsel op 1 juli van het daaropvolgende jaar (zes maanden respijt). Kon je ze niet opnemen door ziekte of omdat je werkgever verlof blokkeerde? Dan kunnen ze langer geldig blijven — soms tot vijf jaar. Je werkgever moet je tijdig en actief informeren over verval; doet hij dat niet, dan vervallen ze soms niet op 1 juli.

Bovenwettelijke vakantiedagen

Wat zijn bovenwettelijke vakantiedagen? Extra vakantie-uren boven het wettelijke minimum — vastgelegd in je cao, personeelsreglement of arbeidsvoorwaarden, niet in het BW-minimum zelf. Fulltime zie je vaak 25 dagen totaal: 20 wettelijk + 5 bovenwettelijk. In payroll en verlofportalen scheid je beide potten; vervaldata en uitbetaling verschillen per pot.

Bovenwettelijke dagen zijn vaak vijf jaar geldig (verjaring); daarna vervallen ze, tenzij je cao langere opslag toestaat of je de verjaring stuit (schriftelijk aan je werkgever). Bovenwettelijke dagen kun je in veel cao’s laten afkopen of uitbetalen — wettelijke dagen niet (behalve bij uitdienst).

Uitbetalen en afkopen: wat mag wel?

Wettelijke dagen moet je opnemen; tussentijds uitbetalen mag niet — je krijgt dan geen extra vrije tijd én geen aparte “uitbetaling” bovenop je salaris. Alleen bij uitdienst worden resterende wettelijke uren doorgaans verrekend op de eindafrekening.

Bovenwettelijke dagen zijn vaak wél afkoopbaar. Voor werknemers lijkt dat aantrekkelijk (extra geld op de rekening), maar je verliest vaste vrije dagen — handig bij eenmalige kosten, minder handig als je later alsnog vrije tijd nodig hebt. Voor werkgevers: afkoop verlaagt het verlofsaldo en kan fiscaal/payroll anders lopen dan gewoon loon; leg in HR-beleid vast wanneer afkoop is toegestaan en hoe je het op de loonstrook toont.

Nadelen uitbetalen (bovenwettelijk): minder rust, geen compensatie als je later ziek wordt of onverwacht vrij moet; bij uitdienst tellen niet-opgenomen bovenwettelijke uren mee op de eindafrekening — soms gunstiger om ze vóór vertrek op te nemen als je cao dat toestaat. Check altijd je cao vóór je “over” laat uitbetalen.

Informatieplicht en stuiten

Je werkgever moet je meerdere keren en op tijd wijzen op verval van wettelijke dagen. Ontbreekt die informatie, dan vervallen ze soms niet op 1 juli — een veelvoorkomend geschilpunt dat HR met vaste mail/reminder kan voorkomen.

Bij bovenwettelijke dagen kun je verjaring stuiten door schriftelijk aan te geven dat je je recht wilt behouden — daarmee rek je de termijn op (cao-afhankelijk). Documenteer in het personeelsdossier.

* Uitzonderingen bij ziekte, cao of ontbrekende informatieplicht werkgever.

Vakantiedagen berekenen

Wil je vakantiedagen berekenen? Gebruik voor het wettelijk minimum:

1. Bepaal uren per week (contract of gemiddelde bij variabel werk).
2. Vermenigvuldig met 4 → vakantie-uren per jaar.
3. Deel door uren per werkdag als je dagen wilt tonen op het verlofsaldo.

Voorbeeld: 32 uur per week, 8 uur per dag → 128 vakantie-uren = 16 dagen. Bij instap op 1 september (4 maanden): pro-rata 128 × 4/12 ≈ 43 uur (≈ 5,4 dag).

Deeltijd-voorbeeld: 24 uur per week, 6 uur per werkdag → 96 vakantie-uren = 16 werkdagen. Wisselende roosters? Reken in uren op het saldo — dan hoef je halve of hele dagen niet handmatig te corrigeren bij elke roosterwijziging.

Maandelijkse opbouw (indicatie)

Werkgevers die in uren werken, voorkomen discussies over “halve dagen” door vaste afspraken in het personeelsreglement (minimum opname-eenheid, bijv. halve dag of hele dag).

Commerciële rekentools (FNV, HR-leveranciers) geven een indicatie; je cao, rooster en loonstrook zijn leidend.

Vakantiedagen vs vakantiegeld

Vakantiedagen = vrije tijd (uren/dagen). Vakantiegeld = minimaal 8% brutoloon extra per vakantiejaar (vakantiebijslag), meestal uitbetaald in mei. Op je loonstrook zie je vaak beide: een verlofsaldo én een vakantiegeldreservering.

Het vakantiejaar voor vakantiegeld loopt meestal van 1 januari tot 1 januari; de mei-uitbetaling is een voorschot op dat jaar. Verlofuren volgen vaak het kalenderjaar (1 jan–31 dec), maar sommige cao’s koppelen verlof aan het vakantiegeldjaar (bijv. 1 juni–31 mei). HR die beide periodes door elkaar haalt, krijgt saldo-discussies in april–mei — leg in het handboek vast welke periode leidend is.

Payroll exporteert verlofuren apart van brutoloon voor de 8%-reservering. HR die alleen Excel voor verlof gebruikt maar geen koppeling met payroll heeft, mist snel sync tussen saldo en eindafrekening — vooral bij wisselende diensten in horeca of detailhandel.

Vakantie opnemen verlaagt je vakantiegeldopbouw meestal niet — tenzij je cao anders regelt. Verwar ze niet in HR-processen: verlofuren staan los van de mei-uitbetaling. Uitleg over 8%, belasting en reservering: vakantiegeld.

Vervaltermijnen en opsparen

Hier draait het om de praktijk: wettelijke dagen tijdig opnemen vóór verval (1 juli-regel), bovenwettelijke dagen langer opslaan waar je cao dat toelaat, en medewerkers actief informeren. De regels staan in de sectie Wettelijke vs bovenwettelijke vakantiedagen; onderstaande checklist helpt HR in Q2.

Checklist werkgever (verval Q2):

1. Export saldo wettelijk vs bovenwettelijk per medewerker
2. Reminder naar medewerkers met hoog wettelijk saldo vóór 1 juni
3. Controleer of informatieplicht gedocumenteerd is (mail/portal)
4. Plan rooster zodat opname nog kan vóór verval
5. Stem af met payroll over uitdienst in Q2 (pro-rata + restsaldo)

HR-tip: exporteer maandelijks verlofsaldo per medewerker (wettelijk vs bovenwettelijk gescheiden als je systeem dat ondersteunt). Dat voorkomt discussies in Q2 rond verval en bij transitievergoeding / eindafrekening.

Wat gebeurt er met overgebleven vakantiedagen? Resterend wettelijk saldo aan het einde van het opbouwjaar moet je in principe opnemen vóór verval (1 juli-regel). Lukt dat niet door ziekte, geblokkeerd rooster of ontbrekende informatieplicht, dan kunnen uren langer geldig blijven — documenteer waarom. Bovenwettelijk restant kun je vaak langer opsparen (tot ca. vijf jaar); daarna vervallen of uitbetalen volgens cao. Bij uitdienst: alles wat over is, gaat naar de eindafrekening — wettelijk én bovenwettelijk, apart vermeld.

Vakantie aanvragen en opnemen

Vakantie neem je in principe op met instemming van werkgever en werknemer — vaak via een schriftelijke verlofaanvraag (mail, HR-portaal of papieren formulier). Noteer start- en einddatum, aantal uren of dagen, en of het om wettelijk of bovenwettelijk saldo gaat als je systeem dat onderscheidt.

Je werkgever heeft doorgaans twee weken om te reageren; weigert hij niet tijdig, dan mag je in de gevraagde periode vertrekken (tenzij zwaarwegend bedrijfsbelang). Vraag je vakantie ruim van tevoren aan — in ploegendiensten minstens zes tot acht weken vóór het zomerseizoen — zodat roosters nog bij te stellen zijn.

Weigeren of al goedgekeurde vakantie intrekken mag alleen bij zwaarwegend bedrijfsbelang, met uitleg. Verplichte collectieve vrije dagen (bijv. brugdag na Hemelvaart) mogen alleen als dat in je cao staat — dan gaat het van je saldo af.

Minimum opname-eenheid: veel organisaties hanteren halve of hele dagen; bij uren-saldo kun je flexibeler zijn (bijv. 4 uur op een rustdag). Leg dit vast in het personeelsreglement — anders ontstaat discussie over “één uur vrij” of afronding op kwartieren.

Weigeren of intrekken: alleen bij zwaarwegend bedrijfsbelang, met uitleg. Piekdrukte of te weinig bezetting kan dat zijn — “liever niet” is geen reden. Leg interne criteria vast (minimale bezetting per shift). Trek je al goedgekeurde vakantie in, dan kunnen reiskosten voor rekening van de werkgever komen als de intrekking laat is en zonder redelijk alternatief.

Voor teams met wisselende diensten helpt vaste planning via verlofregistratie-software en accuraat uren bijhouden — niet als juridisch advies, wel als operationele basis.

Vakantiedagen bij bijzondere situaties

Feestdagen Nederland (oriëntatie): Nieuwjaar, Pasen, Koningsdag, Bevrijdingsdag (5 mei), Hemelvaart, Pinksteren, Kerst — doorbetaling en vrije dag zijn cao-afhankelijk, geen automatische aftrek van vakantiesaldo.

Langdurige ziekte: zolang werkgever loon doorbetaalt, bouw je doorgaans vakantie op over dat loon — niet over lager ziekengeld. Bij UWV-fase: check cao en brief UWV; HR moet weten wanneer opbouw stopt of hervat.

Verval tijdens ziekte: kun je wettelijke dagen door ziekte niet opnemen vóór 1 juli? Dan vervallen ze in beginsel niet automatisch — de wet biedt ruimte als opname door ziekte of geblokkeerd rooster onmogelijk was. Leg per dossier vast waarom opname niet lukte; bij geschillen telt documentatie (mail, portal, bedrijfsarts). Bovenwettelijke dagen volgen cao-verjaring, los van de 1-juli-regel.

Payroll bij uitdienst: resterende uren × uurloon op eindafrekening; aparte regel van vakantiegeld en eventuele payroll-software-export. Negative saldo (te veel opgenomen): verrekening op laatste netto mogelijk binnen wettelijke kaders.

Verplichting werkgever bij ontslag: bij beëindiging moet de werkgever resterende wettelijke en bovenwettelijke vakantie-uren uitbetalen of verrekenen op de eindafrekening — tenzij de cao iets anders regelt. Gebruik het actuele uurloon; vermeld wettelijk en bovenwettelijk apart op de specificatie. Dat staat los van transitievergoeding.

Werk je in ploegendienst? Houd rekening met Arbeidstijdenwet-rust naast verlof — verlof lost geen ATW-schending op.

Vakantiedagen bijhouden in HR

Wie vakantiedagen bijhouden wil zonder spreadsheet-chaos, kiest één bron: goedgekeurde verlofaanvragen → saldo in HR/payroll → zichtbaar voor medewerker (portal of loonstrook). Scheid in rapportages wettelijk en bovenwettelijk als je systeem dat kan — vervaldata verschillen.

Leidinggevenden in winkels of zorglocaties moeten weten: alleen goedgekeurd verlof schrijft af; ziekte tijdens vakantie vereist HR-correctie. Jaarlijkse training vóór het zomerseizoen voorkomt de meeste saldo-geschillen.

Voor sectorvoorbeelden: horeca-cao’s regelen vaak extra dagen of andere vervalafspraken — altijd de actuele cao-tekst naast dit artikel leggen, niet alleen media-artikelen over “25 dagen”.

Veelgemaakte misverstanden

Op de werkvloer lopen definities door elkaar — vooral vakantiedagen vs vakantiegeld, het vaste getal “20 dagen” en de 1-juli-regel. Voor HR in het MKB leidt dat tot verkeerde saldi, te late reminders en eindafrekeningen die niet kloppen met payroll.

De mythes hieronder komen het vaakst voor. Gebruik ze als interne check vóór je verlofbeleid publiceert — ze vervangen geen cao of juridisch advies.

Samenvatting

Vakantiedagen zijn doorbetaalde vrije uren: wettelijk minimaal 4 × je weekuren per jaar. Fulltime (40 uur) ≈ 160 uur / 20 dagen. Bovenwettelijke dagen komen uit cao of contract; andere verval- en uitbetalingsregels. Vakantie vraag je schriftelijk aan; de werkgever reageert doorgaans binnen twee weken. Vakantiegeld (8%) is apart — zie vakantiegeld.

Waar Ordio helpt bij verlofregistratie

Ordio is geen juridisch adviseur. Wel helpen we ploegenteams met roosters, uren en verlofsaldo’s — de basisdata die HR nodig heeft vóór vervaldata en eindafrekeningen. Accurate uren en goedgekeurde verlofaanvragen voorkomen verrassingen op de loonstrook.

Bekijk onze gids over verlofregistratie-software, het product tijdregistratie en afwezigheden als je operationele verlofadministratie wilt strakker zetten — van aanvraag tot saldo in één flow.

Wil je zien hoe Ordio past bij jouw vestigingen? Plan een demo.

Disclaimer: Ordio Insights biedt geen juridisch advies. Voor bindende uitspraken: Rijksoverheid, Ondernemersplein, je cao of een adviseur.